Tijdschrift InZicht

Wegen van radicaal zelfonderzoek

« Vorige nummers

Rede en religie

Jaargang 16 - nr 4 - november 2014

INZICHT AFLEVERING  63

thema: Rede en religie

 

 

 REDE, RELIGIE EN WAARHEID

We leven ogenschijnlijk in het tijdperk van de rede. Als er belangrijke beslissingen genomen moeten worden, raadplegen we niet langer de wichelroedeloper of het orakelboek, maar gaan we met elkaar om de tafel zitten en polderen we net zo lang door tot er een besluit op tafel ligt waar niemand het volmondig mee eens is, maar waarin iedereen zich wel in meer of mindere mate kan herkennen. En als we last hebben van blindedarm of hart gaan we naar een specialist die op basis van redelijke argumenten een diagnose en behandelwijze vaststelt. Of je je daar als patiënt gevoelsmatig in herkent, doet er niets toe. Als het gaat om leven en dood, krijgt de rede voorrang.

En toch willen we niet in een wereld leven die uitsluitend geregeerd wordt door de rede. Vandaar dat we ons maar wat graag laten opslokken door de verleidingen van alcohol en andere drugs, door emotie-tv en onderbuikgevoelens, door roddel en achterklap en blinde woede. En natuurlijk ook door religie – de traditionele vormen daarvan, maar ook de new-agebeweging, Gaia, Oneness of desnoods het ietsisme. Sluitende redeneringen over wat redelijk, meetbaar, wetenschappelijk en daarom ’waar’ is, zijn daarin vervangen door gedachtegangen en overtuigingen die aantrekkelijk klinken, een mooiere, betere wereld beloven en daarom voor ‘waar’ worden aangenomen. In beide gevallen zijn het echter niet meer dan gemeenschappelijke afspraken rondom wat waar is en wat niet, die het mogelijk maken om ons veilig te wanen in de kudde van de machthebbers en meelopers, of in de kudde van degenen die het anders willen.

Maar waarom zouden we niet gewoon afgaan op onze rechtstreekse ervaring? Die is in elk geval afkomstig uit de eerste hand en niet afhankelijk van een keurmerk van waarachtigheid dat er door anderen aan toegekend is. En wat de rechtstreekse ervaring laat zien, is dat alles wat ervaren wordt niet uit losse onderdelen bestaat, maar als één geheel verschijnt en ’s nachts ook weer verdwijnt in dat wat we werkelijk zijn. Dat geeft ons de ruimte om zowel rede als religie hun rol in de wereld te laten spelen zonder ons met het een of het ander te identificeren.  (…)

Han van den Boogaard

 

-----------------------------

Van godsdienst naar spiritualiteit

José Le Roy

Waar in de traditionele godsdiensten de rede zo goed als buitenspel is gezet, is er in de mystiek wel degelijk ruimte voor een rationele benadering. Want binnen de mystiek is de eigen rechtstreekse ervaring de enige toetssteen. De experimenten van Douglas Harding geven ons op een rationele manier inzicht in dat wat we werkelijk zijn.

 (…)

 

------------------------------------

Religie en rede

Mieke Berger

In deze tijd vechten rede en religie een strijd om de waarheid uit, die zijn weerslag vindt in de vele brandhaarden en etnische conflicten die momenteel actueel zijn. Waarheid heeft echter uitsluitend betrekking op dat wat niet onderworpen is aan zienswijzen en meningen. “Daarmee valt alles af waar discussie over kan ontstaan, waar tegenstellingen zijn, waar opinies en meningen de dienst uitmaken. Het enige wat overblijft is de door jou zelf ervaren zijnstoestand, die je aanduidt met ‘Ik Ben’

(...)

 

-----------------------------

Lof der onzekerheid

Edel Maex

Het onbepaalde, het onzekere is tegelijkertijd beangstigend en fascinerend. Het is bron van wanhoop en van creativiteit. Het is levengevend en levensgevaarlijk. Gelukkig bieden religies ook een plaats  aan de fundamentele onvoorspelbaarheid en onzekerheid van het leven.

 (…)

 

---------------------

Ik ben die is

Johan Veldman

“Ik ben die is” of “ik ben die ik ben” is een bijbelcitaat dat vaak niet wordt begrepen. Het verwijst in de kortst mogelijke bewoording echter naar onze rechtstreekse ervaring van ‘ik ben’, die onmogelijk concreet ingevuld kan worden.

 (...)

 

---------------------

De naam aller namen

Philip Renard.  

In de ogen van Philip Renard, en van velen met hem, waren Ramana Maharshi, Atmananda en Nisargadatta Maharaj de drie grootste advaitaleraren van de vorige eeuw. Ieder op hun eigen manier probeerden zij duidelijk te maken dat God nooit een object kan zijn. En Dat wat geen object is, kan niets anders zijn dan Dat wat nu kent, wat kennend is, of ziend. Dat kennende of ziende is onafgebroken ‘Ik’. Je hoeft nergens naar toe om dat ‘Ik’ te ervaren. Waar je ook gaat, jij bent er. ‘Ik’ is er al. ‘Ik’ is een deur en hij staat altijd open.

 (...)

 

---------------------

De eenvoudige gelovige

Ton Lathouwers

 In religieuze en mystieke teksten uit zowel het christendom als het boeddhisme wordt het woord Jij (Gij) gebruikt om het onuitspreekbare aan te duiden. In de ogen van zenleraar Ton Lathouwers  weerspiegelt dit  “het tijdloze verlangen van mensen om gehoord te worden door een aanwezigheid die het lijden overstijgt.”

 (…)

 

---------------------

Rede en religie - Een kleine filosofie

Marcel Messing

 Sinds in de zeventiende eeuw René Descartes de vermeende scheiding tussen geest en stof voltrok, is het heimwee naar het paradijs als symbool van eenheidsbewustzijn alleen maar toegenomen. Vanaf die tijd is de weg vrijgemaakt voor de dominantie (en vaak ook arrogantie) van de rede. Maar onze mythen, verhalen, archetypen en symbolen bieden de kritische rede nog steeds de kans om te ontdekken dat ze verwijzen naar de onuitwisbare herinnering aan de teloorgegane eenheid, opgeslagen in het collectieve onbewuste, het verborgen levensboek dat de kritische rede verre overstijgt.

 (…)

 

----------------------

De weg naar spirituele openheid

Hans Knibbe

 Het ‘zien’ van non-dualiteit is moeiteloos en spontaan. Blijvend herkennen dat alles al vrij en open is precies zoals hetis, vraagt in de ogen van Hans Knibbe wel inspanning, evenals het loslaten van talloze defensieve lichamelijke en mentale conditioneringen. Toch kan volgens hem alleen door het gaan van zo’n weg  werkelijke spirituele openheid ontstaan (…)

 

---------------------

Voel de wereld, streel het leven

Jop Elsen

Door het leven als ‘mijn leven’ te zien wordt iedere ervaring persoonlijk en wordt dit levende moment, dat al af is, nergens om vraagt en zich in geen enkele beschrijving laat vangen, een doods verhaal. Toch blijft het leven je onvermoeibaar uitnodigen te zien dat je de ruimte bent waarin alles, inclusief dat zien zelf, plaatsvindt.

-------------------------------

 

Rubrieken:

-Lezersbijdragen.

- Reeks "Wat is advaita?" 32  Richard Bates (Eindelijk vrede)

- Column: “Rede en  religie” door Hans Laurentius

- Column: “Het boompje dat de herfst niet in wilde” door Bieke Vandekerckhove

- Klassieke teksten: Tirumular (Een oceaan van genade)

- Besprekingen van boeken van Fokke  Slootstra (Breng je leven op orde), Eckhart Tolle (Leven in helder bewustzijn), Tenzin Wangyal Rinpoche (Leven en sterven als een droom), Hans Knibbe (Zie, je bent al vrij! - Schets van een non-duaal pad), Joan  Halifax (De laatste woorden van liefde), Nicky Verbeek (Je bent vrij)

- Recent verschenen (boekenrubriek)

- Mededelingen – Agenda

 

------------------------